Hoe richt je een woonomgeving in voor mensen met dementie? Een vraag die steeds vaker onderdeel is van mijn werk als interieurontwerper voor de ouderenzorg.

Bij een dementievriendelijk interieur denk je misschien al snel aan herkenning uit het verleden: oude meubels, servies van vroeger en kamers die herinneringen oproepen aan hoe mensen ooit woonden. Herkenbaarheid is zeker belangrijk, maar naar mijn idee hoeft een interieur voor mensen met dementie niet ouderwets te zijn.

Ik geloof veel meer in een omgeving die warm, huiselijk en eigentijds is en tegelijkertijd rust en houvast geeft. Een plek waar iemand zich prettig en veilig kan voelen, maar die ook gewoon mooi mag zijn. Want ook als je in een zorgomgeving woont, wil je toch het gevoel hebben dat je ergens woont en niet dat je in een instelling verblijft?

Wat is een dementievriendelijk interieur?

Bij dementie wordt het steeds moeilijker om informatie uit de omgeving goed te verwerken. Een ruimte die voor ons heel vanzelfsprekend is, kan daardoor onduidelijk of onrustig worden.

Waar is het toilet? Welke deur leidt naar mijn kamer? Waar kan ik gaan zitten? Is dat donkere vlak op de vloer een kleed of misschien een gat? Juist de inrichting kan helpen om de omgeving begrijpelijker te maken. Zorg voor Beter noemt herkenning, veiligheid en meer eigen regie als belangrijke doelen van een goede leefomgeving voor mensen met dementie.

Voor mij begint een dementievriendelijke inrichting daarom altijd met dezelfde basis: rust, overzicht en een duidelijke indeling. Maar dat betekent zeker niet dat alles wit, leeg en prikkelarm moet worden. Integendeel. Een mooie stof, kunst aan de muur, planten, behang, warme kleuren en bijzondere verlichting geven juist sfeer en karakter. Het gaat vooral om de balans.

Rust en overzicht in de ruimte

In een woonzorglocatie gebeurt veel. Bewoners, medewerkers, bezoekers, televisie, muziek, gesprekken, maaltijden en activiteiten komen allemaal samen.

Daarom probeer ik in mijn ontwerpen duidelijkheid in de ruimte te creëren. Niet één grote zaal waar alles tegelijk gebeurt, maar verschillende plekken met ieder een eigen functie. Een fijne zithoek, een tafel om samen te eten of iets te doen en een rustiger plekje waar iemand zich even kan terugtrekken.Zo'n indeling maakt een grote ruimte niet alleen gezelliger, maar ook gemakkelijker te begrijpen.

Ook zichtlijnen vind ik belangrijk. Wanneer je vanuit de woonkamer kunt zien waar je naartoe kunt en belangrijke ruimtes gemakkelijk te vinden zijn, geeft dat houvast. De omgeving hoeft dan minder uit te leggen. Looproutes en herkenningspunten zijn belangrijk zodat mensen zich zo zelfstandig mogelijk kunnen bewegen.

Kleur helpt bij herkenning

Kleur is natuurlijk een belangrijk onderdeel van ieder interieur dat ik ontwerp, maar bij interieur voor mensen met dementie heeft kleur nog een extra functie.

Met contrast kun je bijvoorbeeld duidelijker maken waar een deur zit, waar een stoel staat of waar een ruimte begint en eindigt. Een witte deur in een witte wand kan bijna verdwijnen. Geef je die deur of het kozijn meer contrast, dan wordt hij gemakkelijker herkenbaar. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor een stoel die qua kleur duidelijk afsteekt tegen de vloer.Dat betekent overigens niet dat een zorginterieur ineens uit allemaal felle kleuren moet bestaan. Ik werk zelf juist graag met rustige, warme tinten en voeg contrast heel bewust toe op de plekken waar het iets doet.

Ook met vloeren moet je opletten. Heel donkere vlakken of sterke overgangen kunnen verwarrend zijn. De Toolkit Dementievriendelijk Woongebouw adviseert onder andere om zwarte elementen op de vloer te vermijden en bewust om te gaan met contrast tussen vloeren, wanden en meubels. Een rustig kleurenpalet en goed contrast kunnen dus prima naast elkaar bestaan.

Goede verlichting doet ontzettend veel

Licht is wat mij betreft sowieso één van de meest onderschatte onderdelen van een interieur. In de ouderenzorg is het nog belangrijker.Naarmate we ouder worden hebben we meer licht nodig om goed te kunnen zien. Ouderen hebben aanzienlijk meer licht nodig dan jongeren en in veel verpleeg- en verzorgingshuizen is er juist te weinig licht aanwezig.

Ik probeer daarom zoveel mogelijk gebruik te maken van natuurlijk daglicht en combineer dit met verschillende soorten kunstlicht. Overdag moet er voldoende helder licht zijn om de ruimte goed te kunnen waarnemen. Later op de dag mag de verlichting juist warmer en sfeervoller worden. Dit doe ik samen met een lichtadviseur die hiervoor metingen kan doen en meedenkt aan de beste oplossingen.

Tegelijkertijd probeer ik harde schittering, grote donkere schaduwen en enorme verschillen tussen lichte en donkere plekken te voorkomen. Ook daarin zit weer die balans tussen functioneel en sfeervol. Actuele richtlijnen voor dementievriendelijke omgevingen benadrukken zowel voldoende licht als het vermijden van extreme lichtcontrasten en schittering.

Akoestiek: je ziet het niet, maar je voelt het wel

Een mooie ruimte kan toch heel onrustig voelen wanneer de akoestiek niet goed is.Stoelen die schuiven, servies, een televisie, gesprekken aan verschillende tafels en medewerkers die in en uit lopen: in een gezamenlijke woonkamer komen heel veel geluiden bij elkaar.Voor iemand die moeite heeft met het verwerken van prikkels kan dat behoorlijk veel zijn.

Daarom kijk ik in mijn ontwerpen ook naar zachte materialen, gordijnen, gestoffeerde meubels en waar nodig akoestische oplossingen. Niet om een ruimte stil te maken, maar om storend geluid minder overheersend te laten zijn. Geluidsomgeving kan invloed kan hebben op het gedrag en welzijn van mensen met dementie. Waar nodig werken we met een akoestiek specialist zodat we voor elke situatie een oplossing hebben.

Het mooie is: een goede akoestiek maakt een ruimte uiteindelijk voor iedereen prettiger. Voor bewoners, bezoekers én medewerkers.

Herkenbaar hoeft niet ouderwets te zijn

Dit vind ik zelf een belangrijk onderwerp. Natuurlijk kunnen persoonlijke spullen, foto's en vertrouwde voorwerpen heel waardevol zijn. Een eigen kastje, een bekend schilderij of iets dat hoort bij iemands leven kan ervoor zorgen dat een kamer meer als thuis voelt.Maar een volledige woonomgeving hoeft naar mijn idee niet te worden ingericht alsof de tijd tientallen jaren heeft stilgestaan.

Ik zoek liever naar herkenbare vormen en functies binnen een eigentijds interieur. Een stoel moet duidelijk als stoel herkenbaar zijn en prettig zitten. Een eettafel moet uitnodigen om eraan plaats te nemen. De woonkamer mag warm en gezellig voelen en de keuken mag zichtbaar maken waarvoor hij bedoeld is.

Daarbij gebruik ik graag natuurlijke materialen, textuur, warme stoffen, kunst en groen. Natuurlijke en rustgevende elementen, herkenbaarheid en een warme, uitnodigende omgeving zijn belangrijke onderdelen. Zo kun je een omgeving maken die ondersteunt zonder dat het een soort decor van vroeger wordt.

Een zorgomgeving mag gewoon mooi zijn

Misschien is dat wel één van de belangrijkste uitgangspunten in mijn werk. Functionaliteit en veiligheid staan in de ouderenzorg vanzelfsprekend voorop. Maar waarom zouden we daar esthetiek tegenover zetten?

Juist een zorgvuldig gekozen kleur op de muur, mooi behang, een bijzondere lamp, kunst, comfortabele meubels en materialen die prettig aanvoelen kunnen ervoor zorgen dat een grote zorglocatie veel minder institutioneel voelt.

Voor mij draait dementievriendelijk wonen daarom niet alleen om wat iemand met dementie niet meer kan. Ik kijk liever naar wat de omgeving kan doen om het dagelijkse leven gemakkelijker, prettiger en mooier te maken. Een interieur kan helpen bij oriëntatie en zelfstandigheid, maar tegelijkertijd gezelligheid, geborgenheid en eigenheid geven. En uiteindelijk zijn dat volgens mij heel menselijke behoeftes die we allemaal herkennen.

Interieurontwerp voor ouderenzorg en dementie

Bij Maison Belle ontwerp ik complete interieurs voor woonzorglocaties en ouderenzorg. Daarbij combineer ik mijn ervaring als interieurontwerper met de specifieke wensen en aandachtspunten die horen bij het wonen met dementie.

Ik kijk naar de indeling van de ruimte, kleur en materiaal, verlichting, meubilair, akoestiek en styling, maar vooral naar hoe alles samen voelt. Het doel is steeds hetzelfde: een woonomgeving creëren die niet voelt als een zorginstelling, maar als een fijne plek om te wonen.

Wil je meer weten over mijn aanpak? Bekijk dan mijn pagina over interieurontwerp voor ouderenzorg en de verschillende zorgprojecten die ik de afgelopen jaren heb mogen ontwerpen.

Foto's ontwerp en realisatie: Project Bloezem Villa Richmond in Ede

Bronnen & verder lezen

Voor dit artikel heb ik naast mijn eigen ervaring als interieurontwerper voor de ouderenzorg onder andere gebruikgemaakt van informatie en richtlijnen van:

• Zorg voor Beter – Leefomgeving bij dementie

• Vilans – Leefomgeving en wonen met dementie

• Toolkit Dementievriendelijk Woongebouw – Alzheimer Nederland / Woonzorg Nederland